Koniec papierowych potwierdzeń dostawy jest coraz bliżej. Obalamy mity o e-CMR

Wdrożenie e-CMR: fakty i mity

W dyskusjach branżowych powtarzają się przede wszystkim dwa niepokoje:

Podnoszono też kwestię, że podczas kontroli drogowej kierowca zostanie bez żadnego dokumentu. Równolegle wracają także pytania o podpis elektroniczny (czy musi być kwalifikowany). Oprócz tego przewoźnicy zastanawiają się nad tym, czy e-CMR to po prostu będzie skan w PDF wysłany e-mailem, czy pełnoprawny, kontrolowalny zapis danych. W tej części porządkujemy te kwestie. Będziemy się opierać na tym, co wynika z ram prawnych eFTI (elektroniczny system informacji o transporcie towarów) i z zasad e-CMR.

„Pewnego dnia papierowy dokument CMR przestanie być akceptowany i transport stanie”

Tak jak w tytule podrozdziału, wielu przewoźników obawia się, że nie będą gotowi na wdrożenie nowego rozwiązania gdy już stanie się obowiązkowe. Myślą, że z dnia na dzień dotychczas stosowane papierowe formularze przestaną być uznawane. Dodatkowo mają wątpliwości czy zdołają przygotować zaplecze techniczne, które umożliwi im korzystanie z e-CMR.

Faktem jest, że na poziomie UE kluczową datą jest 9 lipca 2027 r. Od tego dnia organy państw UE mają obowiązek akceptować informacje przekazywane elektronicznie za pośrednictwem certyfikowanych platform eFTI. Mowa tu jedynie o obowiązku akceptacji danych cyfrowych, a nie o natychmiastowym zakazie używania papierowych potwierdzeń w każdym scenariuszu.

Konsekwencja dla przewoźnika: największym ryzykiem nie jest nagłe wdrożenie e-CMR, tylko sama asymetria jego wprowadzania (różne tempo gotowości państw, służb i kontrahentów) oraz okres przejściowy, w którym część łańcucha dostaw pozostanie przy papierze. Tak będzie zapewne przez pierwszą połowę bieżącego roku.

„Skoro e-CMR istnieje, to w Polsce kierowca może już wszędzie jeździć bez papieru„

Jest to bardzo optymistyczne założenie, ale daleko mu do stanu faktycznego. Polska przyjęła co prawda zapisy Protokołu dodatkowego, zakładającego wdrożenie e-CMR i weszły one w życie w drugiej połowie 2019 roku. Daleko nam jednak do tego, żeby to narzędzie było powszechne stosowane.

Prawda jest niestety taka, że w Polsce nadal brakuje pełnych rozwiązań prawnych i operacyjnych. W praktyce podczas kontroli drogowej nadal oczekuje się dokumentów papierowych. Portal trans.info podaje, że zakładano nawet projekt zmian w krajowych przepisach, które dopuszczałyby elektroniczne dokumenty przewozowe (w tym wariant bez wymogu podpisu elektronicznego).

Paweł Koszyński, specjalista ds. międzynarodowego transportu odpadów w Ekologistyce24 oraz autor Operacji Spedytor (strony, na której dzieli się z innymi swoim wieloletnim doświadczeniem w branży TSL), odniósł się do wątpliwości, związanych z powszechnym stosowaniem e-CMR w Polsce:

„Służby kontrolne nie są w stanie zweryfikować e-CMR, więc to wyłącznie teoria”

To nie tak, że jeśli chodzi o wdrożenie e-CMR, wszystko w Polsce zatrzymało się na etapie teoretycznym. Rozwiązanie to było testowane w naszym kraju. ITD i inne uprawnione do tego służby wiedzą zatem z czym przyjdzie im pracować. Teraz pozostaje czekać na ruch ze strony władz państwa. To one pchną wszystko do przodu, by umożliwić lokalnym firmom korzystanie z nowego narzędzia. Wydawać by się mogło, że mają jeszcze półtora roku na przygotowania, ale to złudne poczucie bezpieczeństwa.

„Bez podpisu kwalifikowanego e-CMR jest nieważny”

W przepisach, opisujących podstawy e-CMR, uwierzytelnienie podpisem elektronicznym to kluczowy element, wiążący podpis z konkretnym dokumentem. Nie musi to jednak oznaczać, że w każdym modelu i w każdym kraju oczekiwany będzie właśnie podpis kwalifikowany. Praktyka zależy od przyjętych rozwiązań, interoperacyjności i wymogów uczestników łańcucha (nadawca, przewoźnik, odbiorca).

„Elektroniczny list przewozowy to po prostu skan lub PDF wysłany mailem”

Wiele firm transportowych operuje na kopiach i skanach dokumentów. Wszystko po to, by szybciej przetwarzać dane i realizować zobowiązania wobec kontrahentów. Do pewnego stopnia można tu mówić o cyfryzacji dokumentów. Jest to jednak podejście dość uproszczone.

Z założenia e-CMR też ma wiele rzeczy ułatwić. Chodzi m. in. o zapewnienie transparentności danych, o szybkość wymiany informacji oraz śledzenie poszczególnych etapów dostawy w czasie rzeczywistym lub zbliżonym do rzeczywistego. Nie będzie to już jednak dokument sensu stricto, bowiem dane dostępne będą na dedykowanej platformie.

„E-CMR i eFTI to to samo, więc wystarczy jedno narzędzie”

Stawianie e-CMR i eFTI w jednym szeregu tylko do pewnego stopnia ma rację bytu. Należy przy tym wyjaśnić, gdzie tkwi różnica między nimi. A jest ona dość istotna. eFTI to środowisko cyfrowe, które stworzono w celu łatwiejszej wymiany informacji. To platforma, która ma być bazą dla przyszłych inicjatyw, stanowiących realizację projektu, który można nazwać Logistyka 2.0. Chodzi więc o organizację transportu, przygotowanie dokumentacji, przesyłanie jej pomiędzy uczestnikami. Wszystko to w formie elektronicznej, bez wykorzystania nawet grama papieru.

e-CMR wpisuje się właśnie w tą nową koncepcję i ma wykorzystać środowisko eFTI, aby spełniać funkcję informacyjną w sposób transparentny, z założenia niezawodny. Ma być bowiem odporne na wszelkie próby fałszowania danych dzięki weryfikacji „na żywo”. Oznacza to, że każdy zaangażowany podmiot ma widzieć co się dzieje w czasie rzeczywistym.

eFTI i e-CMR to dwa elementy tego samego trendu cyfryzacji, ale o innej funkcji.

„W e-cmr nie będzie można wpisać transportu odpadów”

W klasycznym dokumencie CMR można było wpisywać adnotacje, że przewożonym towarem jest odpad. Dla transgranicznego przewozu odpadów wciąż jednak obowiązywał papierowy Aneks VII (dla innych niż niebezpieczne) lub Aneks IA i IB (dla niebezpiecznych). Przynajmniej do czasu wprowadzenia platformy DIWASS. Po jego uruchomieniu nawet wspomniane aneksy zostaną zastąpione alternatywnymi wersjami cyfrowymi.

Wdrożenie e-CMR czy wprowadzenie wspomnianego wyżej rozwiązania nie sprawi, że odpady zostaną wyłączone ze standardowej dokumentacji transportowej. Wciąż będzie można je uwzględniać w elektronicznych dowodach dostawy.