Kontrola transportu odpadów po wdrożeniu DIWASS – czego spodziewać się na drodze

Opublikowane przezPaweł Makowski
kontrola transportu odpadów

Od 21 maja 2026 r. transgraniczne przemieszczanie odpadów w UE odbywa się wyłącznie cyfrowo – za pośrednictwem systemu DIWASS (Digital Waste Shipment System). Dla przewoźników oznacza to przede wszystkim jedno: kontrola transportu odpadów wygląda dziś inaczej niż jeszcze rok temu. Zamiast segregatora z papierami – inspektor z tabletem oraz pełnym wglądem w dane przesyłki w czasie rzeczywistym.

Potrzebujesz pomocy z rejestracją w DIWASS?

Zgłoś się do nas i powierz opiekę nad firmą profesjonalistom:
e.nadolna@ekologistyka24.pl , +48 881 045 376
j.blazewicz@ekologistyka24.pl , +48 500 867 153

Kto może zatrzymać transport odpadów?

Dostęp do DIWASS mają nie tylko przedsiębiorcy, ale również służby kontrolne. W Polsce będą to wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska (WIOŚ), Inspekcja Transportu Drogowego (ITD), Straż Graniczna, Krajowa Administracja Skarbowa oraz Policja. W Niemczech będzie to Bundesamt für Logistik und Mobilität (BALM). W Holandii natomiast takie uprawnienia posiada Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Każda z tych formacji może zweryfikować legalność przewozu bezpośrednio w systemie – jeszcze zanim kierowca otworzy drzwi kabiny.

Jak przebiega kontrola transportu odpadów po wdrożeniu DIWASS?

Podstawą prawną nowego modelu jest rozporządzenie (UE) 2024/1157, które zastąpiło dotychczasowe rozporządzenie (WE) nr 1013/2006. Właśnie dlatego największa zmiana ma charakter systemowy: kontrola przestała być rozliczeniem „po fakcie” (analiza ewidencji i dokumentów ex post), a stała się bieżącym nadzorem operacyjnym. Innymi słowy, transport jest widoczny w systemie od zgłoszenia aż po potwierdzenie przetworzenia odpadów.

W praktyce typowa kontrola drogowa przebiega następująco:

  1. Zatrzymanie pojazdu – na trasie, przejściu granicznym lub w punkcie kontrolnym.
  2. Identyfikacja przewozu w DIWASS – następnie inspektor odnajduje przesyłkę w systemie i widzi jej aktualny status oraz komplet dokumentacji elektronicznej.
  3. Weryfikacja kierowcy i pojazdu – czyli porównanie danych przewoźnika i środka transportu z tym, co zarejestrowano w systemie.
  4. Oględziny ładunku – potem sprawdzane jest, czy rzeczywisty odpad odpowiada zadeklarowanemu kodowi, masie i opisowi.
  5. Decyzja – na koniec transport zostaje zwolniony, wezwany do uzupełnienia braków albo zatrzymany wraz z wszczęciem postępowania.

Warto przy tym pamiętać o jednym szczególe praktycznym: kierowca musi być w stanie okazać dokumenty elektroniczne. Dlatego firmy powinny wyposażyć załogi w urządzenia z dostępem do systemu (lub wydruk potwierdzenia), a ponadto przygotować procedury awaryjne na wypadek braku zasięgu czy awarii.

Jakie dane mogą być sprawdzane?

Podczas kontroli inspektor może zweryfikować w DIWASS m.in.:

  • dokument zgłoszenia i dokument przesyłania (procedura notyfikacji) wraz z decyzjami organów,
  • załącznik VII oraz umowę organizatora z odbiorcą – dla odpadów z tzw. zielonej listy (ten obowiązek odroczono do stycznia 2027 z uwagi na brak technicznej możliwości generowania aneksów w DIWASS),
  • kod i klasyfikację odpadu, a także jego masę,
  • role i rejestrację podmiotów – zgłaszającego, wytwórcy, przewoźnika, odbiorcy oraz instalacji przetwarzania. Podmioty niezarejestrowane w DIWASS nie mogą bowiem legalnie uczestniczyć w przewozie,
  • zgodność trasy i statusu przewozu z deklaracją w systemie,
  • ważność zezwoleń – w tym wydanych jeszcze na starych zasadach, które zachowują ważność w okresach przejściowych.

Co istotne, w modelu cyfrowym nie ma „luk papierowych”. W konsekwencji każda niespójność zostawia ślad w systemie i może zostać potraktowana jako naruszenie formalne.

Przykładowy scenariusz kontroli

Sytuacja: przewoźnik realizuje transport zmieszanych odpadów tworzyw sztucznych z Polski do instalacji recyklingu w Niemczech.

Patrol ITD zatrzymuje zestaw na A4 przed granicą. Inspektor wpisuje numer przesyłki z dokumentu okazanego przez kierowcę i po kilkunastu sekundach widzi w DIWASS: zgłoszenie, załącznik VII, dane organizatora i odbiorcy oraz status „w transporcie”. Dane pojazdu się zgadzają, więc kierowca okazuje jedynie potwierdzenie na tablecie.

Problem pojawia się jednak przy oględzinach: część ładunku nie odpowiada zadeklarowanemu kodowi odpadu. Inspektor odnotowuje niezgodność w systemie, a informacja staje się natychmiast widoczna dla organów po obu stronach granicy. Transport zostaje wstrzymany do wyjaśnienia, natomiast organizator przemieszczenia otrzymuje wezwanie. W erze papierowej taka rozbieżność mogła „rozmyć się” między dokumentami; dziś natomiast zostaje trwale zapisana w cyfrowej ścieżce audytu.

Jak przygotować firmę? Krótka checklista

  • Przede wszystkim zarejestruj wszystkie podmioty łańcucha (zadbaj o numer EORI lub numer VAT-EU) w DIWASS. Bez konta nie ma bowiem legalnego przewozu.
  • Następnie zadbaj o poprawność danych: kod odpadu, masa, role uczestników, dane odbiorcy i instalacji.
  • Ponadto wyposaż kierowców w dostęp do dokumentów elektronicznych oraz wydruki awaryjne.
  • Ustal również w umowach, kto odpowiada za poprawność zgłoszeń – odpowiedzialność za błędy w danych to bowiem jeden z najgorętszych sporów w branży.
  • Na koniec monitoruj okres przejściowy. Dla dokumentów z załącznika VII pełna cyfryzacja obowiązuje etapowo (okres przejściowy trwa do 31 grudnia 2026 r.).

Ostatecznie kontrola transportu odpadów po wdrożeniu DIWASS jest szybsza, ale zarazem bardziej dociekliwa – inspektor widzi w czasie rzeczywistym to, co dawniej wymagało tygodni korespondencji. Dlatego firmy, które zadbały o rejestrację, jakość danych oraz procedury dla kierowców, przejdą kontrolę sprawnie. Pozostałe natomiast muszą liczyć się z tym, że każdy błąd zostaje w systemie na zawsze.

Autor: Jakub Koszyński | Redakcja: Paweł Makowski

Przeczytaj także